Goedenavond dames en heren,

Allereerst dank ik u, bestuur en inwoners van Lâle, voor uw gastvrijheid vanavond. Ik vind het jammer dat ik niet bij u kan zijn. Een samenloop van omstandigheden. Op dit moment vindt in het Stadhuis de begrotingsbehandeling 2018 plaats. U begrijpt dat ik als voorzitter van de gemeenteraad daarbij aan de slag moet. Daarom heb ik Jac. Kriens gevraagd of hij mijn speech vanavond wil voorlezen. Jac. kennende zal hij dat met verve doen.

Goed dat u allemaal hier bent dames en heren, dat u ervoor gekozen heeft deel te nemen aan deze Kristallnacht-herdenking. Sinds jaar en dag een indrukwekkende samenkomst en tocht door hartje Breda, bij het Joods monument in het Wilhelminapark -waar ik vanmiddag gelukkig wel bij kon zijn- langs het Artikel 1-monument, en langs verschillende geloofshuizen.

Een herdenking die indruk maakt. Omdat u invulling geeft aan: Breda brengt het samen. Wat onze achtergrond ook is, hoe verschillend we ook zijn of denken; we leven samen in Breda. We kiezen ervoor en we dragen dat ook uit. We herdenken samen. En samen zijn we verantwoordelijk voor vrede en vrijheid. Maar dat gaat niet vanzelf.

Het afgelopen jaar stonden we in Breda op verschillende momenten stil bij vrede en bij de bedreigingen ervan. Niet zonder reden. Het Sociaal Cultureel Planbureau toont aan dat veel mensen zich zorgen maken over de manier waarop we met elkaar omgaan. ‘Wij van de groep staan tegenover zij die er niet bij horen’. We zien hoe snel de vlam in de pan kan slaan. Waartoe uitsluiting kan leiden. En hoe alert we moeten zijn.

Kristallnacht.

Het glasgerinkel in Duitsland op 9 november 1938 was de voorbode van groot onheil. Het begin van de systematische uitroeiing van miljoenen mensen. Zó veelomvattend dat er geen woorden voor zijn. Begrijpen doen we het niet. We herdenken om steeds opnieuw te vertellen: het is echt waar. Het is gebeurd. Daarvoor zijn zoveel mogelijk getuigenissen nodig. Want verhalen sterven niet.

De Volkskrant plaatste afgelopen zaterdag een indrukwekkend interview. De 90-jarige Auschwitz-overlevende en schrijfster Edith Eger vertelt over de onvoorstelbare verschrikkingen van het concentratiekamp. Ze legt uit hoe moeilijk het is verder te leven als je als een van de weinigen bent teruggekomen. Jarenlang sprak ze met niemand over haar geschiedenis. Tot ze besefte dat ze moet getuigen. Collega-auteur Viktor Frankl opende haar ogen. Frankl schreef: ‘Alles kan van iemand worden afgenomen, behalve één ding; de laatste van de menselijke vrijheden, en dat is dat iemand in alle gegeven omstandigheden kan kiezen welke houding hij aanneemt.’

Daarna vond Edith Eger de kracht haar verhaal te vertellen.

Herdenken.

Kiezen welke houding je aanneemt.

Zorg goed voor onze stad en voor elkaar”. Een opdracht van ‘de burgemeester van heel Nederland’ Eberhard van der Laan. Een opgave niet alleen voor Amsterdammers maar voor iedereen. Want zo hoort een samenleving te zijn. Zorgen voor elkaar. Vragen in plaats van veroordelen. Verbinden in plaats van verketteren. Van elkaar leren in plaats van elkaar de les lezen. Samenwerken in plaats van schreeuwen. Respect in plaats van elkaar de maat nemen. Relativiteit in plaats van radicaliteit.

Er ontstaan nieuwe scheidslijnen in onze samenleving. Waarin iedereen, mede dankzij Facebook, Twitter en andere social media, meer en meer in zijn eigen bubbel kan leven. Waar de technologie de wereld kleiner heeft gemaakt, maakt ze het tegelijkertijd mogelijk dat iedereen wordt bevestigd in het eigen, beperkte wereldbeeld. En zich doof kan houden voor nieuws dat het eigen wereldbeeld nuanceert.

Glasgerinkel!

Respect en relativering ontstaan niet vanzelf. Integendeel. Elkaar de maat nemen en radicalisering hebben de wind mee. Des te belangrijker is het om te kijken hoe we in een stad als Breda ervoor kunnen zorgen dat we vooruit komen. Als het moet tegen de wind in.

Dat lijkt me de echte opgave waar we met elkaar de komende jaren voor staan. Een opgave voor u, voor mij, voor ons allemaal. Want het bruggen slaan tussen verschillende groepen heeft alleen betekenis als mensen over die bruggen willen lopen.

 

Dank voor uw aandacht.